أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
384
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
به زعم و اعتقاد بعض مورخين ابو العباس سفاح كه اوّلين خلفاى بنى عباس بود چون شنيد كه بيت القليس در حالت اوليهء خود باقى و موجود است حاكم يمن را مأمور و اعزام نموده و آن كنيسه را خراب و يواقيت و جواهرى كه عدد آنها خارج از عدد احصا بود از آنجا به تصرف آورد . استطراد موافق اطلاعاتى كه علماى طبقات الارض مىدهند فيل محمودى اگرچه از محصولات اراضى ثالثه است ؛ و ليكن در اراضى رابعه نيز ديده شده است . اين فيل از حيوانات عظيم الجثه است ؛ و اگرچه اينكه ابرهه با دو و على رواية دوازده زنجير فيل به هدم مكّهء مكرّمه جسارت نمود قابل استدلال تواند بود ؛ ليكن تا اين زمانهاى نزديك نه آنچنان حيوانى ديده شده است و نه در مؤلفات علماى طبيعى در خصوص جسامت وجود اين حيوان مقالهاى ديده شده است . همين قدر هست كه شصت و شش سال قبل از اين در دامنهء نهر لنا [ كه ] در سبير واقع است يكى از صيادان ماهى لاشهء حيوان بسيار بزرگى ديده است كه در ميان يخها مانده و چون صياد مشار اليه نمىدانست كه اينچه حيوانى است لهذا به حالت خود گذاشته و آمده است . پنج سال بعد كه يخها آب شده است لاشهء مزبور ظاهر شده و به واسطهء جريان آب به كنار قريهاى كه در ساحل دريا واقع بود آمده است ، اهالى قراء همجوار دندانهاى اين لاشه را كنده و گرفته بودند و سگهاى دهات و حيوانات وحشى كه از كوهها مىآمدند مدّتى او را قوت خود قرار داده اسكلت و استخوانهاى ساير او در حالتى كه دو دست نداشت باقى مانده بود ، اكادمى پطرز بورغ ازين معنى خبردار شده براى معاينهء او از جانب خود مأمور مخصوص فرستاد بود . مأمور مذكور در مشاهدهء او يقين كرده بود كه اين لاشهء فيل محمودى است . بعضى از اجزاى او را از دهاتيان گرفته و تنها سر او را با دندانهاى او به واسطهء ده نفر حمّال حمل و نقل مىشد . نقل مىكنند كه تنها دندانهاى اين حيوان يكصد و دوازده ( 112 ) وقيه بوده است ، در حالتى كه مسلّم بدانيم كه وجود فيل محمودى به آن ضخامت و جسامت بوده است اينكه رويات مىكنند ابرهه براى خيال محال تخريب بيت اللّه چهار هزار فيل سوق و روانه داشته بود بايد تصديق نماييم كه اينكه